Hạt Giống Cây Ngô Đồng Thân Gỗ – Cây Ngô Đồng Trung Quốc – Ngô Đồng Huế- Ngô đồng cù lao chàm

Cây ngô đồng hay tơ đồng, trôm đơn, bo rừng, bo xanh, 梧桐 (bính âm: wútóng), tên tiếng Anh là Chinese parasol tree, Chinese parasoltree (danh pháp khoa học là Firmiana simplex (L.) W.Wight; đồng nghĩa: Sterculia platanifolia L.f.) là một loài thực vật có hoa thuộc họ Cẩm quỳ Malvaceae.

Chú ý: Đừng nhầm cây ngô đồng họ Trôm này với cây ngô đồng Jatropha podagrica Hook. thuộc họ Thầu dầu Euphorbiaceae thường chỉ thấy trồng làm cảnh. Cây này có thân thường phình ra như cái lọ, gân lá tỏa tròn, cuống đính vào giữa phiến, cụm hoa màu đỏ, quả thường nổ mạnh, tung hạt đi rất xa nên người ta thường nói “cây ngô đồng không trồng mà mọc”.

Mô tả cây ngô đồng

Cây ngô đồng – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):

Ngô đồng là một cây to, cao. Lá xẻ thùy chân vịt, đường kính lá tới 25cm với 3 đến 5 thùy hình ba cạnh, cuống lá dài hơn phiến lá, dài tới 30cm. Những thùy rất sít nhau có khi hơi chồng lên nhau. Hoa nhỏ màu vàng. Quả gồm 5 đại, mỏng, dài 10cm, với 2 hạt hình trứng dài 8mm, rộng 6mm.

Thông tin thêm

1. Phân bố, thu hái và chế biến

Cây ngô đồng – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (đã sửa chính tả):

Ngô đồng được trồng ở nhiều tỉnh miền Bắc và miền Nam nước ta. Miền Bắc hay gặp ở Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Nam Định, Hà Nam, Ninh Bình. Còn thấy trồng ở Campuchia, Trung Quốc, Nhật Bản.

Người ta dùng hạt thu hái ở những quả chín và vỏ cây hái gần như quanh năm, dùng tươi hay phơi hoặc sấy khô.

2. Thành phần hóa học

Trong hạt ngô đồng có dầu béo. Các bộ phận khác chưa thấy nghiên cứu.

Công dụng của cây ngô đồng

Theo kinh nghiệm trong nhân dân, người ta dùng hạt và vỏ cây ngô đồng để chữa rụng tóc và làm đen tóc. Vỏ cây ngô đồng đốt thành than, trộn với dầu bôi lên tóc bạc.

Hạt ngô đồng giã nát, bôi lên đầu có tác dụng làm rụng tóc bạc và mọc tóc đen. Hạt giã nát còn được dùng chữa loét miệng và bệnh ngoài da.

Cây ngô đồng trong văn hóa

Từ lâu ngô đồng đã được lựa chọn trồng trong cung điện thời nhà Hán. Ngày nay, cây thường được trồng để tô điểm sân vườn, hiên nhà hoặc làm cây bóng mát. Theo truyền thuyết dân gian, chim Phượng Hoàng rất thích đậu trên cây Ngô đồng. Nhà thơ Lý Bạch từng viết: “宁知鸾凤意，远托椅桐前” (dịch thơ: “Ninh tri loan phụng ý, viễn thác y đồng tiền“; dịch nghĩa: “Há biết được lòng chim loan phượng, lại gửi mình nơi trước cây ngô đồng“). Câu thơ trên mang ý nghĩa ẩn dụ, rằng người tài đức (như chim loan phượng) có chí hướng cao xa, nhưng lại chọn gửi thân nơi cảnh vật thanh nhã (cây ngô đồng), thể hiện sự ẩn dật, hoặc nỗi lòng không được thấu hiểu. Đây cũng là cách Lý Bạch mượn hình ảnh để nói lên tâm trạng của mình, rằng tài năng nhưng không gặp thời, đành gửi gắm chí lớn nơi cảnh vật.

Cổ thư có ghi ngô đồng “知闰”、“知秋”, tức “biết năm nhuận” và “biết mùa thu”. Về năm nhuận và không nhuận, quan niệm của người xưa cho rằng mỗi cành ngô đồng vào năm thường sẽ mọc ra 12 chiếc lá, chia đều hai bên mỗi bên 6 lá, nhưng vào năm nhuận thì lại mọc 13 lá. Tuy nhiện đây vốn chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên được vô tình quan sát thấy, không phải là quy luật tự nhiên. Còn việc ngô đồng “biết mùa thu” thì lại phản ánh một hiện tượng thời tiết có thật qua câu nói: “梧桐一叶落，天下皆知秋” (“Ngô đồng nhất diệp lạc, thiên hạ giai tri thu” hay “Khi một chiếc lá ngô đồng rụng, cả thiên hạ đều biết mùa thu đã đến“). Câu này thể hiện sự quan sát tinh tế của người xưa về sự thay đổi của thiên nhiên, đồng thời cũng mang vẻ đẹp thi vị và chiều sâu văn hóa.

Ngô đồng thân gỗ xứ Huế

Cây ngô đồng thân gỗ là một loài cây quý hiếm, gắn liền với hình ảnh cung đình Huế và triều đại nhà Nguyễn. Hoa ngô đồng thường nở vào cuối tháng 3, đầu tháng 4, tạo nên khung cảnh thơ mộng, thanh bình trong Hoàng thành Huế. Tuy nhiên, dù nhiều người yêu thích và tìm kiếm, cây ngô đồng thân gỗ lại rất khó nhân giống và hiếm thấy trong dân gian.

Hoa ngô đồng được xem là loài hoa cung đình, từng được trồng trong hoàng cung từ thời vua Minh Mạng. Vị vua này dù đã có giống cây từ Trung Quốc vẫn quyết tâm tìm giống bản địa để trồng, thể hiện tinh thần tự tôn dân tộc. Cây thường được trồng ở các vị trí trang nghiêm như Đại Cung Môn, điện Thái Hòa, điện Cần Chánh … và nở hoa đúng mùa, tạo nên những “đám mây tím” lãng đãng trên mái ngói cổ kính.

Theo truyền thuyết phương Đông, chim Phượng Hoàng chỉ đậu trên cây ngô đồng, khiến loài cây này trở thành biểu tượng của sự cao quý, quyền lực và thịnh vượng. Người xưa xem cây như hình ảnh của bậc quân tử, mang linh khí của đất trời.

Giới nhiếp ảnh và người yêu hoa thường săn tìm khoảnh khắc ngô đồng nở hoa, nhưng không phải lúc nào cũng dễ dàng. Mùa dịch COVID-19, dù hoàng cung đóng cửa, nhiều người vẫn tin rằng ngô đồng vẫn nở rộ bên trong, như một biểu tượng bất biến của vẻ đẹp và thời gian.

Một số cây ngô đồng được trồng ở công viên Tứ Tượng, cầu Phú Xuân, Nghinh Lương đình … nhưng đa phần là cây non, chưa đạt được vẻ đẹp như những cây cổ thụ trong hoàng cung. Như đã nói ở trên, ciệc nhân giống cây ngô đồng thân gỗ gặp nhiều khó khăn, khiến loài cây này càng ngày càng trở nên quý hiếm.

Giống Cây Ngô Đồng Thân Gỗ – Cây Ngô Đồng Trung Quốc – Ngô Đồng Huế- Ngô đồng cù lao chàm

Cây Ngô Đồng Thân Gỗ – Ngô Đồng Huế- Ngô đồng cù lao chàm

Hiện nay cây ngô đồng có khá nhiều dòng, cây làm cảnh thân gỗ nhỏ được trồng trong chậu làm cảnh và có công dụng làm thuốc trong y học cổ truyền, cây thân gỗ thì được trồng làm cây công trình, bóng mát. Nồi bật lên trong dòng ngô đồng thân cao là dòng ngô đồng ở Huế và dòng Ngô Đồng đỏ ở Cù Lao Chàm. Những cây ngô đồng chủ yếu được trồng làm cây bóng mát, bởi tán của chúng khá rộng, độ che phủ lớn. Đặc biệt ngô đồng cù lao chàm còn lấy hạt là đặc sản duy nhất có tại vùng cù lao chàm. Những cây ngô đồng còn cho ra hoa rất đẹp, những cây cổ thụ còn sót lại như một di sản của vùng quê đó.

Những cây ngô đồng không chỉ là di sản của vùng cù lao chàm mà nó còn xuất hiện ở nhiều nơi khác, nhưng ngô đồng của cù lao chàm mang nét đặc trưng riêng và trở thành một trong những điểm nhấn cho hòn đảo này mỗi khi mùa hè đến, nó mang lại một nét chấm phá trong một không gian thơ mộng quanh những bờ biển dài.

Ngô đồng còn nhiều họ khác cũng với cái tên ngô đồng nhưng chúng lại là cây phong thủy với thân chưa đầy 100cm, gốc phình to ra thường được để ở những chậu cảnh nhỏ để trang trí trong nhà mang lại may mắn cho gia chủ.

Hoa ngô đồng rực rỡ nơi cù lao chàm

Đặc điểm của cây ngô đồng thân gỗ là cây sống lâu năm, có chiều cao trên 10m, thường mọc hoang ở trong rừng nhiệt đới chúng trải dài trên khắp đất nước ta. Xưa nay, cây ngô đồng được biết đến chủ yếu qua thi ca như biểu tượng một loài cây vương giả, nó cũng thường được gắn với hình tượng chim Phượng hoàng, một loài chim cao sang, quý phái. Trước đây chúng chỉ được trồng ở những vùng đất linh thiêng, trong cung điện của vua chúa. Ngô đồng được trồng trong cung đình Huế, có hoa màu tím mỗi khi ra hoa là cây lại rụng lá, tạo nên cảnh sắc đẹp tuyệt.

Ngô đồng xứ huế có hoa màu tím trồng trong Đại Nội – Huế

Đặc điểm sinh trưởng là cây ưa sáng và phát triển nhanh.

Các nhà nghiên cứu về thực vật học cho biết núi rừng Việt Nam có nhiều loại cây thuộc họ Trôm (tên khoa học là Sterculiaceae) vốn mang hình thái gần giống với cây ngô đồng ở Huế khiến nhiều ngưới nhầm lẫn. Giống cây ngô đồng hiện có mặt tại Huế được nhiều người thống nhất rằng chúng thuộc họ Firmiana simplex, nghĩa là cây ngô đống Trung Quốc được người Tây phương gọi là Chinese Parasol Tree. Parasot là cái lọng hay cái dù, có tác dụng che ánh mặt trời lấy bóng mát, mặc dù thực ra cây ngô đồng không có tác dụng ấy.

Cây Ngô Đồng được xem như là một biểu tượng của Cù Lào Chàm, loài cây Ngô Đồng đỏ tại Cù Lao Chàm đã được Hội đồng Cây di sản Việt Nam công nhận là cây di sản
Về mặt phân loại học thực vật, loài ngô đồng này cùng thuộc họ Trôm (Sterculiaceae), hoa của cây Ngô Đồng trên Cù Lao Chàm (có tên khoa học Firmiana colorata R. Br.) màu đỏ da cam. Các nhà khoa học đề nghị gọi tên cây Ngô Đồng ở Cù Lao Chàm là ngô đồng đỏ để phân biệt với loài cây Ngô Đồng cũng có tại Huế (hoa ở Huế có màu vàng nhạt hay tím hồng).

Ngô đồng di sản ở cù lao chàm

Cây Ngô đồng ở Cù Lao Chàm có thân vỏ màu xám, nứt dọc; cây vừa có lá nguyên, vừa có lá xẻ thuỳ chân vịt; lá vàng rụng hết trước khi cây ra hoa và nở đồng loạt trên cành; quả hình lá phát tán khắp nơi theo gió khi chín. Cấu tạo hoa có đài hình ống, nhiều lông , trên đỉnh có 5 răng nhỏ. Quả Ngô đồng Cù Lao Chàm chỉ mang 1-2 hạt. Cây Ngô Đồng đỏ, ngoài giá trị trang trí cảnh quan, hấp dẫn khách du lịch, vỏ cây còn được người dân trên đảo dùng làm sợi đan võng, đặc biệt của riêng loại ngô đồng đỏ là hạt của chúng ăn được khá là ngon và những chiếc bánh làm từ hạt ngô đồng. Nhiều du khách ví von, thưởng thức hạt ngô đồng của Cù Lao Chàm cũng ý vị như thưởng thức hạt bàng ở Côn Đảo vậy; không chắc là cao lương mỹ vị, chỉ là một món bình dân thôi nhưng phải thưởng thức hạt ngô đồng như một món quà riêng có từ đảo Cù Lao Chàm.

Ngô đồng Nghệ An dòng cây bóng mát nhưng không nhiều người chơi

Nhưng không phải hạt của loại ngô đồng nào cũng ăn được nên chúng ta cần lưu ý tránh những hậu quả khôn lường của vệc ăn nhầm hạt cây ngô đồng có độc tố.

Quý khách hàng lưu ý lựa chọn cây ở nơi uy tín để trồng đúng loại cây mà mình lựa chọn, bởi ngô đồng có khá nhiều dòng khác nhau nên càng phải thận trọng khi lựa chọn cây công trình.

Ngô đồng có thể làm cây bóng mát, tạo cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp cho một vùng, cũng có thể lựa chọn loại cây phong thủy để trong nhà để mang may mắn tài lộc đến cho gia chủ.

Cây giống Ngô đồng Thân gỗ tại Huế  – Hoa Tím cao 1,5-2m

Cây Ngô đồng Thân Gỗ (tùy vùng còn gọi là đỗ đồng, vông đồng, hay bo rừng có nơi còn gọi đề đá…) có ý nghĩa khá đặc biệt trong văn hóa phương Đông, nhất là trong phong thủy và văn học. ????

1. Trong văn hóa – văn học

• Biểu tượng của sự cao quý: Trong thơ ca Trung Hoa xưa, cây ngô đồng thường gắn với hình ảnh chim phượng hoàng – loài chim chỉ đậu trên cây ngô đồng. Vì vậy, cây tượng trưng cho bậc quân tử, người có khí chất thanh cao.
• Âm nhạc và nghệ thuật: Thân gỗ ngô đồng được cho là nguyên liệu quý để làm nhạc cụ như đàn cầm, đàn tỳ bà. Vì thế, cây còn gắn với sự tinh tế, tao nhã.
• Biểu tượng tình duyên: Do gắn với chim phượng (biểu tượng lứa đôi), ngô đồng còn mang ý nghĩa sum vầy, hạnh phúc vợ chồng.

2. Trong phong thủy

• Thu hút tài lộc: Người ta tin rằng trồng ngô đồng trước nhà giúp mang lại may mắn, thịnh vượng.
• Bảo hộ và trừ tà: Tán lá to rộng, bóng mát lớn, lại có sức sống mạnh mẽ, nên cây được xem như lá bùa hộ mệnh cho gia chủ.
• Hòa hợp âm dương: Ngô đồng được coi là cây cân bằng năng lượng, giúp gia đình êm ấm, tránh tranh chấp.

3. Trong đời sống

• Tạo bóng mát: Thường được trồng ở đình chùa, sân vườn, mang lại cảm giác mát lành.
• Làm cảnh quan: Hoa ngô đồng màu đỏ cam hoặc tím hồng rực rỡ, mang ý nghĩa may mắn và thịnh vượng.

cây ngô đồng không chỉ đẹp mà còn mang ý nghĩa cao quý, may mắn, hạnh phúc lứa đôi và bình an gia đạo.