Trúc đen còn được gọi là trúc tím, tử trúc hay hời chín seo (theo tiếng Hán), tên khoa học là Phyllostachys nigra. Theo Sách đỏ Việt Nam (2007) và Danh lục thực vật Việt Nam (tập III, 2005) thì trúc đen chỉ có ở Hà Giang (Đồng Văn, Quảng Dí Ngài) và Nam Bộ.
Gần đây, đã phát hiện được trúc đen tại Sa Pa (Lào Cai) phân bố ở hai xã Bản Khoang và Tả Van thuộc vùng đệm vườn Quốc gia Hoàng Liên, ở độ cao từ 1.300 m trở lên, ở gần khe suối, nơi có độ ẩm cao.
Trúc đen có tác dụng: làm thực phẩm (măng tươi, măng khô), thuốc (thân và lá), nhưng chức năng quan trọng nhất là làm cảnh và hàng mỹ nghệ.
Trong số hơn 100 loài tre, nứa của Việt Nam, tính độc đáo của trúc đen chính là màu sắc của thân cây. Cây non thân có màu tím đen, xanh lục nhạt hoặc vàng nâu. Cây trưởng thành thì toàn bộ thân có màu tím đến tím đen, bóng, với chiều cao khoảng 6 – 7 m, đường kính thân từ 2 – 4 cm. Thân trúc đen sau khi khô vẫn giữ được màu đen bóng nên được dùng làm hàng mỹ nghệ, bàn ghế.
Theo người dân Bản Khoang và Tả Van, măng trúc đen ngon hơn măng mai, măng nứa, măng giang… Thân và lá trúc đen có thể kết hợp với một số cây rừng khác dùng làm thuốc chữa bệnh phong thấp, hậu sản. Đây là bài thuốc của đồng bào Mông, được lưu giữ nghiêm ngặt theo dòng tộc.
Trúc đen ra măng vào tháng 2 và tháng 3 âm lịch. Mặc dù có khu phân bố rộng, nhưng diện tích ở các điểm phân bố thường không lớn, số lượng cá thể tương đối ít, đặc biệt khi khai thác, người dân có thói quen lấy toàn bộ măng dẫn đến diện tích ngày càng thu hẹp, thậm chí là đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.
Hiện nay, trúc đen đã được ghi vào Sách đỏ Việt Nam (2007), nhằm bảo tồn nguồn gen quý. Tuy nhiên, công tác này phụ thuộc phần lớn vào ý thức của cộng đồng. Vì vậy, nâng cao đời sống người dân để giảm áp lực vào việc khai thác măng, thân và lá trúc đen quá mức là biện pháp bảo tồn, phát triển bền vững giống cây này
Đặc điểm của cây trúc tím
Cây trúc tím có tên tiếng anh là black bamboo ,
Tên khoa học là Phyllostachys nigra,
Thuộc họ Hòa thảo và có nguồn gốc xuất xứ từ các nước Đông Nam Á. Theo thông tin, cây trúc tím là một trong những giống cây quý hiếm được đưa vào sách đỏ Việt Nam. Vì số lượng cây còn rất ít nên cần được bảo tồn nguồn gien, trúc tím tập trung chủ yếu ở Sapa với độ cao trên 1200m với phạm vi phân bố hẹp.
Cây trúc tím có kết cấu giống với cây Tre nên có đầy đủ thuộc tính của giống cây này. Là loài cây có tuổi thọ sống lâu năm, thân cây có mầm mọc tản, kích thước khoảng từ 2 – 7m. Thân của cây trúc tím hình trụ rỗng, đường kính 2 – 4cm, có màu tím đen hoặc tím lục trông rất ấn tượng
Nhờ màu sắc đặc biệt của mình mà trúc tím được nhiều người quan tâm. Thân cây khi chưa trưởng thành sẽ có màu xanh lục hoặc màu vàng nâu. Thân có dáng thẳng đứng, có nhiều đoạn trên cây bởi các vòng mo mảnh màu nâu hoặc vàng. Vào mùa xuân hằng năm từ tháng 2 – 5, là thời điểm cây trúc tím bắt đầu mọc thành măng non. Cũng giống như cây tre, lá trúc tím có hình trái xoan, đầu rất nhọn còn đuôi lá thì thuôn. Cây trúc tím đặc biệt có hoa mọc thành bông ngắn.
Ứng dụng và trang trí cây trúc tím
Cây trúc tím có một vẻ đẹp khá thu hút người nhìn, chính bởi nét đẹp độc đáo của mình mà trúc tím được ưa chuộng trồng làm hàng rào nhà phố, làm điểm nhấn tại các sân vườn, quán cà phê, nhà hàng,…Với kích thước của mình, thân cây mọc thẳng đứng và mỏng nên dễ dàng có thể trồng tại những nơi chật hẹp, điều này có thể giúp ngăn cách không gian, che những bức tường xấu làm đẹp cảnh quan và mang lại một phong cách độc đáo cho người trồng, tạo điểm nhấn thu hút nhiều người.
Một lý do nổi bật khiến cây trúc đen chính là một trong những sự lựa chọn của nhiều người khi chọn cây cảnh cho sân vườn nhà mình vì thân cây khi già khô vẫn giữ được màu sắc tím của mình và tuyệt đối không phai màu. Nhờ vậy mà được ưa chuộng sử dụng làm bàn ghế.
Đặc biệt, măng trúc tím – cây trúc đen được nhiều người trong giới ẩm thực xem như một loại đặc sản bởi chất lượng và độ ngon của mình. Ngoài ra, trúc tím còn được sử dụng để chế biến thuốc điều trị cảm cúm, hậu sản hay phong thấp,…Một số loại thân cây nhỏ, có độ dẻo dai tốt thì được dùng làm cần câu cá.
Ý nghĩa phong thủy của cây trúc tím
Từ lâu, cây trúc tím- Cây Trúc đen đã được xem là một biểu tượng của một sự sang trọng và quý phái. Đây là loại cây cảnh khá đặc biệt với nhiều công dụng trong đời sống, sẽ giống như một bức tranh tuyệt đẹp của thiên nhiên khi cây trúc tím được trồng làm hàng rào, trông rất lãng mạn. Hãy sở hữu những giống cây trồng quý hiếm này để tô thêm vẻ đẹp cho đô thị.
