Cây bụt mọc là loài cây gỗ lớn có tên khoa học là Taxodium distichum, thuộc chi Bụt Mọc (Taxodium), họ Hoàng Đàn (Cupressaceae). Loài cây này có đặc điểm là rễ thở nổi lên khỏi mặt đất trông như hình ông Bụt ngồi thiền, thân cao to, tán lá rộng và có lá rụng theo cành vào mùa thu. Giống cây này có thể trồng bằng hạt hoặc ghép, phù hợp với khí hậu nhiệt đới và ôn đới, ưa môi trường ẩm ướt nhưng cũng chịu hạn tốt. 

Bụt Mọc là cây trồng phổ biến ở vùng Đông Nam nước Mỹ, từ Delaware, Texas kéo dài tới tận sông Mississippi, miền Nam Indiana. Tên khoa học là Taxodium distichum, thuộc họ Hoàng Đàn (Cupressaceae), chi Bụt Mọc (Taxodium).

Câu chuyện về cái tên Bụt Mọc

Trong sách “120 chuyện kể về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” có câu chuyện nhắc đến loại cây này. Vì sở hữu bộ rễ lạ, nhô cao khỏi mặt đất tựa như những ông Bụt đang đứng dầm chân, soi gương dưới bóng nước trong ao cá nên Bác Hồ đã đặt tên cho nó là cây Bụt Mọc.

Cây đã lớn tuổi, phần rễ mọc cực kỳ nhiều nhưng đến đầu năm 1965, các đồng chí phục vụ phát hiện cây bị mối xông, hư hỏng quá nửa thân. Lo sợ cây bị đổ bất ngờ ảnh hưởng đến an toàn của Bắc và mọi người hay qua lại, các đồng chí trong cơ quan quyết định chặt bỏ cây.

Khi biết anh em chăm sóc có ý định đó Bắc đã nói “Chặt bỏ một cây hỏng thì dễ dàng thôi, nhưng trồng được một cây mới thì rất khó. Bởi vậy, các chú hãy tìm cách chữa cho cái cây bị mối xông đi đã”.

Sau đó chính Bác đã chỉ cho anh em chăm sóc kinh nghiệm chữa mối xông như sau: Phải cạo sạch phần thân bị mối xông, rồi dùng vôi và rơm nhồi vào trong. Cuối cùng dùng xi măng trát phía ngoài thân cây. Vôi có tác dụng chống mối và côn trùng rất tốt. Rơm mục sẽ tạo thành lớp mùn giúp cây phát triển. Còn xi măng sẽ chống nước ngấm vào phần thân cây đã bị mục nát, giúp thân Bụt Mọc thêm cứng cáp hơn.

Và cách này thực sự hiệu quả, một thời gian sau cây sống lại, phát triển rất tốt và không bị mối xông nữa.

Câu chuyện này không chỉ đơn giản về việc làm thế nào để chữa mối xông cho cây Bụt Mọc. Mà nó còn là một bài học vô cùng quý giá nhắc nhở mọi người làm việc gì cũng phải suy xét kỹ lưỡng, tìm phương án tối ưu nhất để đạt hiệu quả tốt nhất.

Trong một buổi nói chuyện tại Hội nghị Cán bộ quản lý, Bác đã kể lại chuyện chữa bệnh cho Bụt Mọc. Và Người kết luận rằng: “Việc quản lý, giáo dục, xem xét cán bộ cũng phải như vậy – đừng thấy cán bộ phạm khuyết điểm đã vội vã kết luận ngay và thi hành kỷ luật mà không cần suy xét gì. Đó là thói quan liêu. Trách nhiệm của người cán bộ quản lý là phải tìm ra nguyên nhân dẫn đến việc cán bộ phạm khuyết điểm. Như vậy cán bộ mới trưởng thành, cán bộ quản lý mới làm tròn trách nhiệm của người lãnh đạo”.

Cây Bụt Mọc được Bắc cứu chữa đã bị gãy đổ năm 1997 do bão. Nhưng vẫn còn gần gốc cao gần 2m như một bằng chứng về kinh nghiệm, bài học quý báu, mang giá trị thực tiễn lớn lao cho những người làm lãnh đạo, quản lý.

Hiện nay, Bụt Mọc vẫn là cây cảnh đặc thù trong vườn Bác (Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh). Cây mọc ở ven hồ, bên sườn bờ ao cạnh ngôi nhà sàn của Bác tạo nên cảnh quan vô cùng kỳ thú.

Cây Bụt Mọc trong lăng Bác chính là hình ảnh vô cùng nổi tiếng. Rễ cây trồi lên cực kỳ nhiều, kích thước to nhỏ khác nhau, như những pho tượng được chế tác kỳ công tạo dấu ấn đặc biệt cho không gian thoáng đạt mà thiêng liêng này.

Đặc điểm hình thái thực vật

Thân cây: Đây là cây thân gỗ lớn, thẳng, có chiều cao trung bình từ 30 – 45m, cây phát triển tốt có thể cao tới 50m. Kích thước đường kính thân cây từ 2 – 3m, thậm chí có thể to lớn 11m. Cây phát triển cành tán tốt, cành mọc hướng lên trên.

Lá cây: Bụt Mọc có lá hình kim, dài từ 0,5 – 2cm, mọc thành các vòng xoắn trên cành. Phần xoắn xuất hiện tại gốc lá tạo cảm giác như chúng mọc thành 2 hàng thẳng và phẳng ở mỗi bên cành.

Đối với người Việt Nam, loài cây này có một ý nghĩa đặc biệt gắn liền với sự tích cây Bụt Mọc trong lăng Bác. Câu chuyện gắn liền với thanh cách, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam.

Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây cảnh Bụt Mọc

Nếu bạn tìm hiểu thông tin trên mạng về cách trồng và chăm sóc loại cây này, sẽ thấy rất ít thông tin và gần như là không có. Bởi vì trước nay, cây giống Bụt Mọc chủ yếu là nhân giống, thuần dưỡng và trồng tại các vườn ươm lớn. Nhưng hiện nay, nhiều vườn ươm đã có thể tự nhân giống và gây trồng cây Bụt Mọc để cung cấp số lượng lớn cho khách hàng Việt. Phương pháp nhân giống chủ yếu là gieo hạt.

Bụt Mọc là cây ưa khí hậu nhiệt đới nên rất dễ trồng tại Việt Nam và không mất nhiều công chăm sóc. Giống như cách chăm sóc cây bồ đề, chúng tôi có thể hướng dẫn bạn một số yêu cầu cơ bản như sau:

Chọn mua cây giống

Tìm những địa chỉ vườn ươm uy tín, bán cây Bụt Mọc chất lượng. Bạn có thể mua cây con, cây 1 – 2 năm tuổi để trồng. Tuy nhiên, Bụt Mọc có tốc độ sinh trưởng khá chậm, để sở hữu cây xanh cao lớn sẽ tốn khá nhiều thời gian. Nên bạn có thể liên hệ với Cây Ba Miền để sở hữu những cây lâu năm, cao lớn, cho rễ tốt.

Đào hố trồng

Cây có khả năng chịu nước cực tốt nên bạn có thể trồng ở quanh hoặc ven ao, hồ để tạo cảnh quan thơ mộng. Những cây nhỏ có thể trồng làm cảnh trong sân vườn, trước cổng nhà, khu đô thị, khu công nghiệp,….

Về việc đào hố cũng giống như các cây cảnh khác, kích thước hố sẽ lớn hơn bầu cây bạn định trồng từ 15 – 30cm.

Cách trồng cây Bụt Mọc công trình

Vì là cây ưa nước nên Bụt Mọc có thể trồng quanh năm, không phải kiêng mùa mưa như các loại cây cảnh công trình khác. Trước khi cho cây vào hố trồng bạn nên loại bỏ toàn bộ dây buộc, túi nilon. Sau đó để cây đứng thẳng trong hố trồng đã đào, tiến hành lấp đất.

Nén chặt đất cho cây đứng vững, có thể cắm cọc chống 3 chân để buộc cây, tránh cho nó bị lung lay, bật gốc. Khoảng 2 – 3 tháng khi rễ cây Bụt mọc đã phát triển tốt thì có thể tháo bỏ cọc chống.

Chăm sóc cơ bản cho cây

• Tưới nước: Cây có nhu cầu nước cao, cần tưới thường xuyên 2 lần/ngày. Nếu trồng cây sát ao hồ, đến khi cây đã phát triển tốt thì ngày chỉ cần tưới 1 lần, mùa mưa có thể cắt việc tưới nước.
• Bón phân: Nhu cầu dinh dưỡng của cây Bụt Mọc cũng không quá cao. Nhưng để cây phát triển tốt, không bị sâu bệnh thì định kỳ 1 – 2 tháng bạn nên bổ sung phân hữu cơ và chút phân lân cho cây. Tốt nhất bạn lên hòa loãng phân trước khi tưới để tránh ảnh hưởng đến bộ rễ.
• Cắt tỉa: Khi cây còn nhỏ bạn nên chú ý đến việc cắt tỉa, bấm ngọn để Bụt Mọc tạo tán tốt. Khi cây đã cao lớn, bạn không cần cắt tỉa nhiều. Chỉ dọn dẹp khi cành tán quá um tùm.
• Phòng trừ sâu bệnh: Bụt Mọc có khả năng kháng sâu bệnh rất tốt, nhưng không phải là không bị sâu bệnh làm hại. Bệnh thường gặp chính là bị mối xông. Cách xử lý như thế nào thì từ câu chuyện về cây Bụt Mọc ở trên bạn có thể dễ dàng chữa trị cho cây.